جنبش علمداران موعود

به زودی... می خواهیم مانند عباس شویم برای او

جنبش علمداران موعود

به زودی... می خواهیم مانند عباس شویم برای او

جنبش علمداران موعود

گام اول؛ خودسازی

گام دوم؛توکل

گام سوم؛اتحاد

گام نهایی؛خدمت

آخرین نظرات

عدالت (قسمت اول)

چهارشنبه, ۲ دی ۱۳۹۴، ۱۰:۵۵ ب.ظ

بسم الله الرحمن الرحیم

 


کوتاه ترین راه برای دستیابی به عدالت اجتماعی، وجود انسان های عادل و پارسایی است که نهاد آنان، مزّین به ملکه عدالت گشته است و راه پر پیچ و خم رسیدن به عدالت جمعی را به دور از دغدغه شیوه های سازمانی و نهادمند پیچیده امروز، طی می نمایند.

در این مفهوم انسان های عادل همانند مهره های شطرنج تلقی می شوند که بدون نیاز به بازیگری در صحنه، خود جا به جا می وند و بازی را پیش می برند. انسان عادل، به تمام ابعاد و مولفه ها و شاخص های عدالت آشناست و تمام آنها را در گفتار و رفتار خویش رعایت می نماید. در پی احقاق حقوق خویش است و به خوبی با حقوق خود و سایرین آشناست، به قوانین عمل می کند و سعی در ایجاد توازن و برابری در جامعه دارد تا جامعه ای فارغ از تبعیض و امتیازات ناعادلانه ایجاد کند.

از نگاه اندیشمندان مسلمان، جهان و همه هستی بر محور عدل و داد در حرکت است و این اصل در تمام وجوه هستی بر قرار است. یکی از وجوه کوچک آن نفس آدمی است که فطرتاَ با عدالت آشناست و آدمی نقطه پرگار و اصل و اساس آفرینش است که خود عادل بوده و مکلف به برقراری عدالت در جامعه است. از این رو برخی در تعریف عدالت گفته اند:
(( عدالت، روحیه و نیرویی است که همواره متعادل عمل می کند و مطابق حق و واقعیت پیش می رود و حق هرکسی را به وی می دهد و جلو احساسات نفع طلبانه شخصی یا انتقامجویی و بدخواهی و یا رفتار برابر سلیقه و میل خود را می گیرد و در یک کلمه تابع حق و قانون است. ))

عالمان مسلمان بیش از بحث در مورد عدالت اجنماعی، به عدالت شخصی و فردی عنایت داشته و در این خصوص میز بر عدالت شخصی حاکم، تأکید مضاعف نموده اند. مصادیق توجه به عدالت فردی از تعاریفی که ارائه شده، پیدا است. همچون تعریف عدالت به اعتدال قوای شهویه، غضبیه و عقلیه، استقامت بر شرع و طریقت اسلام، داشتن مروت و مردانگی که مروت به معناب سازگاری با هنجارهای اجتماعی و سرپیچی ننمودن از آن است. تعریف عدالت به حسن در مجموع که خواجه نصیر الدین طوسی آن را مطرح نموده است، محاسنی همچون صداقت، الفت، وفا، شفقت، صله رحم، مکافات، حسن شرکت، حشت قضا، تودّد، تسلیم، توکل و عبادت را در بر می گیرد. فقیهان نیز عدالت را ملکه راسخه ای تعریف نموده اند که سبب ملازمات بر تقوی در ترک محرمات و انجام واجبات می شود. و یا در تعریفی دیگر، عدالت را ملکه راسخه ای تعریف نموده اند که فرد را از انجام کبایر و اصرار بر صغایر باز می دارد.

به نظر می رسد بتوان چند علت برای چرایی توجه به عدالت فردی، خصوصا در شخص حاکم ذکر نمود. یکی اینکه تحقق عدالت اجتماعی را بدون عادل بودن مجری یا مجریان آن ناممکن دانسته و شخص غیر عادل را در ایجاد جامعه ای عادل محور، ناتوان می دیدند. به عبارت دیگر مباحثی مثل عدالت نهاد های اجتماعی که امروزه در برابر عدالت افراد مطرح می شود، در باور آنان نمی گنجیده است.

دلیل دیگر، این است که علمای مسلمان معتقد بودند حاکم مسلمان، الگوی جامعه است. آنان بر این باور بودند که مردم پیرو فرمانروایان خود هستند و اگر دادگرانه عمل کنند، شهروندان نیز عدالت را پیشه خویش می سازند. سخنی از امام علی (ع) وجود دارد که در آن به خوبی می توان نمود این اندیشه را دید؛

رعایت عدالت را در میان شما برافراشتم و از حدود حلال و حرام آگاهتان کردم و از عدالت خویش، جامه عافیت بر تنتان پوشاندم و معروف را با گفتار و کردارم در میان شما گسترش دادم...

در واقع می شود بیان کرد که توجه به مردم و دخیل دانستن آنان در حکومت، اندیشه ای نو و تازه است و پشینیان اغلب به آن نمی اندیشیدند. تفکر مسلمانان در این زمینه اغلب افلاطونی است و به حاکمی عادل و عالم می اندیشند که از چند و چون امور بیش از سایرین آگاه است. امامت شیعه، نمونه اعلای چنین تفکری است و عقیده به وجود عدالت در حاکم جمعه به عنوان مهم ترین رکن و اندیشه های سیاسی شیعی می تواند دلیل دیگر برای طرح این مسأله از سوی اندیشمندان اسلامی باشد.

درست بر خلاف اندیشه اهل سنت که با نظام های سیاسی گوناگون کنار می آید، شیعیان تنها حکومتی را مشروع می دانند که حاکم آن از عدالت برخوردار باشد و به دلیل وجود همین ویژگی، شیعه قیام علیه حاکم جور را روا می شمرد. در هر صورت مهم ترین وظیفه حاکم عادل، رفع ظلم و جور از جامعه و رساندن مظلومان به حقوقشان است. اینکه چگونه می توان انسان ها را به سمت و سوی عدالت هدایت نمود، بحثی است که در چارچوب عدالت فرهنگی می گنجد.

پایان قسمت اول...

منابع:

عدالت در روابط بین الملل و بین ادیان از دیگاه اندیشمندان مسلمانان و مسیحی/ص30

اندیشه سیاسی شهید رابع امام سید محمد باقر صدر/ص255

اخلاق ناصری/ص115 و 116

نهج البلاغه، ترجمه عبدالحمید آیتی/خطبه86/ص173

۹۴/۱۰/۰۲

نظرات (۰)

بی نظر

نظر شما چیه؟

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">